Sylvie Simmons
"Leonard Cohen. Jestem twoim mężczyzną" 
Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2013
przeł. Magdalena Bugajska

(Sylvie Simmons, I,m Your Man - The Life of Leonard Cohen,
Harper Collins, USA 2012)

Christophe Lebold
"Leonard Cohen. Świadek upadku aniołów"
Wydawnictwo Znak Literaturanowa, Kraków 2026
przeł. Filip Łobodziński

(Christophe Lebold, Leonard Cohen. The Man Who Saw the Angels Fall, 2025)

Autor to francuski badacz literatury, wykładowca akademicki i interpretator twórczości Leonarda Cohena

Ciekawa recenzja Marcina Mellera

   Zupełnie nie spodziewałem się takiej księgi i nie o objętość chodzi. Dałem się porwać, pochłonąć i wprowadzić w trans. I w miarę zagłębiania się w życie Leonarda Cohena, spoglądałem na nowo
w moją datującą się od czasów licealnych miłość do kanadyjskiego barda. Teraz dzięki tej biografii układałem sobie rozumowo i duchowo to co przez lata było emocjami. Jak pisze w interesującym wstępie Filip Łobodziński, który Leonarda Cohena. Świadka upadku aniołów przełożył wspaniale, z czułością i pietyzmem: Książka Christophea Lebolda nie jest typową biografią muzycznego gryzipiórka. To de facto esej literacko-filozoficzny, sumiennie wsparty udokumentowanymi faktami, ale poprowadzony wedle kilku naczelnych myśli, wynikających zarówno z głębokiej analizy twórczości Cohena, jak i z jej podglebia duchowego, użyźnianego tradycjami judaizmu, chrystianizmu i buddyzmu. Tak, dostaniecie anegdoty, historie, wielkie nazwiska, miłości długotrwałe i chwilowe, dostaniecie życie tak pełne naturalnego dramatyzmu, jakby ktoś je wymyślił, dostaniecie opowieści o tym słynnym głosie, który pod wpływem ścisłej diety złożonej z papierosów, whisky i zaglądania w otchłań, nabrał cech sejsmicznego basu ,ale co dla mnie było objawieniem, dostaniecie prawdziwą Księgę, którą czyta się jak przypowieści.Ta Księga ma trzy prologi, do wyboru, jak kto woli, z której strony chce się do Cohena podejść. Autor nawet sugeruje, że można czytać je nie po kolei, skacząc sobie po biografii. A więc Cohen badacz ludzkich upadków nieokiełznanego ciążenia egzystencji. Pisze piosenki, które przynoszą nam ulgę rytmem walczyka, ale stanowią broń wycelowaną prosto w serce. (...). Ten Cohen kapłan (to właśnie znaczy po hebrajsku jego nazwisko) mówi: Nie chcemy żyć lekkomyślnie. Nie chcemy żyć powierzchownie. Powaga to coś bardzo zmysłowego, czego jesteśmy głodni, a niewielu ludzi stać na taki luksus. Dlatego życie staje się płytkie, a serce zamyka się w stanie nieznośnego zwątpienia. I jednocześnie co sumuje biograf: Świat jest poważną sprawą, ale to doskonały pretekst by się z niego śmiać. Jest Cohen wędrowcem, Żydem tułaczem, przemierzający kolejne pokoje hotelowe, z tym samym czarnym garniturem na sobie, czasem osiądzie gdzieś na chwilę: tak właśnie myśliciel jezuicki Michel de Certeau określił życia, którymi kieruje powołanie: niezaplanowane podróże. Cohen wszędzie czuje się u siebie i wszędzie jest obcy. I jest zew od życia, które błagało o to, by je przeżywać i od dzieła, które błagało o to,by je tworzyć. Trzeci zew przekształcił Leonarda w zawodowego romantyka, który zdołał uwieść świat był to zew kobiecego piękna, a więc tego, czemu nigdy nie był w stanie się oprzeć. Ten potrójny zew stał się źródłem trojakiej kariery: arcykapłana, bawidamka i poety. Niczego w tej intrydze nie brakuje,nawet nieodzownych przeszkód, a zwłaszcza nieustającej walki z otchłanią, którą William Styron (cytując Miltona), w swoim potężnym eseju na temat depresji nazwał ciemnością widomą.
I dalej pisze Christophe Lebold: W toku swej wędrówki przez życie Cohen cieszył się przywilejem bycia protagonistą czterech równoległych powieści i wszystkimi żydowskimi bohaterami naraz. Jak Abraham przemierzył cały świat i wszędzie starał się czuć jak u siebie i to była pierwsza powieść: tułaczka Leonarda. Jak król Dawid pisał niebu psalmy i płonął dla kobiet to powieść o żądzy i niepohamowanej sile przyciągania. Jak Jonasz grał z twórcą w chowanego, ale najbliżej Niego znajdował się wówczas, gdy sądził, że ukrył się w sposób doskonały to powieść (niekiedy komiczna) o poszukiwaniach duchowych Leonarda. I jak Jakub walczył z aniołem (czarnym aniołem melancholii) w nadziei nie na zwycięstwo, ale na błogosławieństwo o świcie, gdy będzie ranny, ale nie pokonany to epicka powieść o walce Leonarda z ciemnością. I jest cohenowska poetycka teologia miłości rządząca się ledwie kilkoma zasadami. Wszyscy jesteśmy złamani. Serce przeznaczone jest do łamania. Miłość nie jest szczęśliwym zbiegiem okoliczności, ale naszą rzeczywistą kondycją, na którą w związku z tym nie ma lekarstwa. I wreszcie: blask wnika w nasze życie jedynie przez pęknięcia i rysy, dzięki czemu nasze złamane serca stają się rydwanami łaski. Innymi słowy tylko przegrani są piękni. Dla Cohena rzeczywistość ma zdecydowanie metafizyczny wymiar. Pod społeczną i psychologiczną powierzchnią życia rozgrywają się wewnętrzne dramaty i prządą nić drugiego ukrytego życia, od którego nie ma ucieczki: życia serca. Więc całe życie dręczy rozpacz i nieustający głód miłości. Ten metafizyk złamanych serc wybrał piosenkę jako narzędzie. Jak mówił: Piosenki służą sprawom ważnym. Przywoływaniu Miłości. Leczeniu popękanych nocy. I jak dodaje Lebold: W trzy lub cztery minuty słowa piosenki mówią wszystko, co było do powiedzenia: żyjemy, kochamy, płoniemy, umieramy. A harmonia brzmieniowa przez cały czas pozwala ci zapomnieć o wszystkim, co wywołało twoje wyobcowanie. Piosenki są sanktuariami, w których znajdujemy otuchę miejscami głębokiego, autentycznego pocieszenia.Trudno wyrazić słowami jak wielkie pocieszenie przyniósł mi Świadek upadku aniołów może dlatego ta polecajka jest tak nietypowo długa. Dla wielbicieli Cohena, których w Polsce tłum, lektura biografii będzie czystą rozkoszą. A przed tymi, którzy chcą przeczytać coś poważnego, dobrego, co szarpnie ich za serce w cohenowsko - biblijnym rozumieniu, no to przed tymi z Was wspaniała droga.